To musisz wiedzieć o nowotworach

Medycyna rozwija się niezwykle szybko, a wraz z tym procesem postępuje także wgląd w ciało człowieka i coraz to bardziej szczegółowe poznanie jego budowy. Początkowo ciało dzielono na narządy, później na tkanki, a gdy odkryto mikroskop, wykryto, że składają się one z ogromnej ilości komórek, które posiadają bardzo skomplikowaną budowę. Nieprawidłowa budowa produktów komórki czyli enzymów lub receptorów może być głównym powodem powstania wielu chorób. Powodem może być również nieprawidłowość w budowie materiału genetycznego.

Funkcjonowanie organizmu to bardzo dynamiczny i nieustający proces. Komórki ludzkie stale zamierają, dzielą się, a te stare zastępowane są nowymi. Badania wskazują, że ciało człowieka jest odbudowywane mniej więcej co kilka lat. W tych zjawiskach obserwuje się podstawy powstawania nowotworów. Nieprawidłowości, które zauważa się w informacji genetycznej doprowadzaj do zaburzenia równowagi.
W prawidłowym cyklu komórka obumarła zastępowana jest komórką nową, w tym samym rodzaju. W ten sposób zachowuje się ciągłość wykonywanych funkcji komórkowych. Gdy powstają komórki nieprawidłowe, nie spełniają one właściwych dla ich pochodzenia czynności. Nieograniczony podział komórek, niepodlegający kontroli, doprowadza do powstania masy tkankowej nowotworu, a w sytuacji gdy komórki utracą kontakt z podłożem następuje powstanie przerzutów nowotworowych.

Komórki nowotworowe nie są schorzeniami nowożytnymi ani takimi, które dotyczą tylko i wyłącznie człowieka. Hipokrates opisywał przypadki chorób oraz sposoby leczenia ich, a współczesne badania wykazują, że zaobserwowano zmiany nowotworowe w zmumifikowanych ciałach, mających tysiące lat.

NOWOTWORZENIE

Kancerogeneza, czyli nowotworzenie jest procesem dosyć skomplikowanym, który trwa przez kilka lat. Badania wskazują, że aż 80% przypadków spowodowane jest działaniem czynnika zewnętrznego (promieniowanie, zakażenie wirusem np. rakotwórcze substancje). Predyspozycją do powstania tego procesu są także oczywiście skłonności genetyczne, które dzieli się na silne i słabe (więcej na ten temat).

Silne predyspozycje to wrodzone zespoły nieprawidłowości. Zwiększają one szanse zachorowania na nowotwór nawet do 100%. Słabe są osobnym „tłem genetycznym”, powstałym w skutek dziedziczenia od przodków genów mniej lub bardziej prowadzących do powstania choroby. Nie jest jednak w 100% powiedziane, że nowotwór jest chorobą dziedziczną, ponieważ można go również nabyć.

PIERWSZY ETAP KANCEROGENEZY

Pierwszym etapem nowotworzenia, którego przyczyną są czynniki zewnętrzne lub predyspozycje dziedziczne jest INICJACJA. Jest ona pojedynczą mutacją w komórce, czyli pojedynczym błędem zachodzącym w kodzie genetycznym. Komórka wyposażona jest w systemu wykrywania i naprawiania mutacji. Jeśli istnieje taka możliwość, to DNA zostaje naprawione, jeśli nie- uruchamiają się procesy prowadzące do jej śmierci.

Zdarzają się także sytuacje gdy zmiana kodu genetycznego zostaje niezauważona, albo komórka uczestniczy w cyklu apoptozy, czyli zaprogramowanej śmierci.

Mutacja w DNA nie jest taka sama dla każdego typu nowotworu, choć w wielu przypadkach jest duże podobieństwo. Jeśli mutacja zaszła w obszarze genów, które odpowiedzialne są za cykl komórkowy lub wspomniany system naprawczy, może doprowadzić to do wytworzenia się nowotworu.

DRUGA FAZA KANCEROGENEZY

W czasie drugiej fazy, czyli promocji następuje znaczne zwiększenie tempa zmian zachodzących w komórce, pogorszenie jej funkcji i niestabilność genomu. Białka komórki nie spełniają właściwych funkcji (reperacji DNA) oraz zachodzą dalsze niekontrolowane mutacje. Następuje powstanie tak zwanego circinoma in situ.

Na tym etapie wykryta zostaje zmiana, która początkowo jest jeszcze niegroźna, ponieważ istnieje szansa na całkowite wyleczenie, które polega na usunięciu jej np. usunięciu polipów jelita grubego – tłumaczy onkolog Dominika Paradowska z Onko-Med Kraków. W tym celu wykorzystuje się urządzenie zwane endoskopem. Jeśli nie nastąpi usunięcie zmiany dochodzi do zezłośliwienia jej.

TRZECI ETAP KANCEROGENEZY

Etapem trzecim jest progresja, która jest zaawansowanym i ciężkim zjawiskiem. Podczas tej fazy rosnący guz wytwarza substancje powodujące wzrost naczyń krwionośnych w jego obrębie. Zaopatrują one go w tlen i substancje odżywcze. Mutacje, które nie ustają prowadzą do powstania nowych rodzajów komórek. W skutek selekcji wybierane są te komórki, które posiadają największą zdolność do przeżycia.

W późniejszym czasie oddzielają się one od macierzy tkankowej, czyli od swojego podłoża. Tkanki położone w ich okolicy naciekają, a następnie w zaawansowanym stadium choroby atakują węzły chłonne i inne odległe narządy. Badania wykazały teorię, która mówi, że tylko część komórek w obszarze, w którym leży guz dzieli się. Są to nowotworowe komórki macierzyste.

PODZIAŁ NOWOTWORÓW

Nowotwory dzielą się na łagodne, złośliwe i miejscowo złośliwe.

Nowotwory łagodne są masami tkankowymi, których wzrost następuje powoli, a wolne przesuwanie się nie powoduje zniszczeń sąsiednich tkanek. W niektórych przypadkach rozrost guza zostaje zatrzymany na długi okres. Komórki nowotworowe są dobrze zróżnicowane, to znaczy, że są podobne do komórek tkanki, z której wywodzą się. Leczenie ich jest skuteczne poprzez usunięcie, resekcję, po której nie następują nawroty. Nowotwór łagodny nie powoduje wycieku węzłów chłonnych i nie daje przerzutów.

Nowotwory miejscowo złośliwe

Nowotwory miejscowo złośliwe są grupą nowotworów, które powodują naciekanie i zniszczenie tkanek leżących w okolicy. Mogą powodować także objawy z powodu nacisku tkanek. Na dodatek po usunięciu ich istnieje prawdopodobieństwo nawrotów choroby. Przykładem są guzy mieszane ślinianek.

Nowotwory złośliwe

Nowotwory złośliwe, jak sama nazwa mówi są najgroźniejszą z grup nowotworów. Nie posiadają torebki, a charakterystyczną ich ceną jest wzrost naczyń w okolicy i szybkie tempo ich rozwoju. Następuje także wyciekanie sąsiednich struktur oraz możliwe jest dawanie przerzutów do odległych narządów. Budowa ich oceniania jest za pomocą mikroskopu i obserwuje się całkowitą odmienność od właściwej budowy. Komórki w ich obrębie często dzielą się i mogą mieć inny kształt. Nie spełniają także swoich prawidłowych funkcji.

Istnieje możliwość, że nowotwór złośliwy będzie posiadał cechy, które spełniają kryteria z różnych grup np. będzie posiadał torebkę. Mimo to może dawać on odległe przerzuty. Dlatego właśnie w przypadku podziału nowotworów przyjmuje się fakt, że nowotwory złośliwe nazywane są nowotworami mogącymi dawać przerzuty.

Warto obejrzeć też film prezentujący rozwój nowotworu i przerzuty:

Kolejnym podziałem nowotworów jest rozkład ich na typ nabłonkowy i nie nabłonkowy. Podział ten opiera się na kwestii z jakiej tkanki się on wywodzi. Nabłonek wyściela przewód pokarmowy oraz bierze udział w procesie wchłaniania pokarmów. Istnieje możliwość, że będzie on stwarzać tak zwany nabłonek wydzielniczy, czyli gruczołowy oraz transportować i powodować wydzielanie substancji takich jak ślina, pot, czy hormony. Tkanka nabłonkowa może mieć też wypustki ruchowe, tak zwane rzęski, które pomagają w transporcie drobiny dostającej się do układu oddechowego oraz wysuwa je na zewnątrz.

Nowotwory nabłonkowe

Łagodne nowotwory nabłonkowe dzielą się przede wszystkim na gruczolaka, brodawczaka, torbielaka. Podział jest stworzony w zależności od rodzaju nabłonka, z którego się wywodzi zmiana.

Nowotwory nienabłonkowe

Nowotwory nie nabłonkowe dzielą się ze względu na przekształcenie nazwy tkanki, z której się one wywodzą. Są to mięśniak, tłuszczak, a z tych złośliwych: mięsak naczyniowy, czyli naczyniakomięsak, mięsak tłuszczakowy, czyli tłuszczakomięsak itp.

Innymi ważnymi typami nowotworów są czerniak, czyli nowotwór, który wywodzi się z komórek barwnikowych, chłoniak, czyli nowotwór złośliwy w układzie oddechowym, białaczka biorąca swój początek z komórek krwiotwórczych ze szpiku.

PRZERZUTY NOWOTWOROWE

Cechą charakterystyczną dla nowotworów złośliwych jest zdolność do dawana przerzutów. W zależności o różnych typów nowotworów złośliwych, posiadają one różny potencjał przerzutowania. Aż 30% pacjentów z nowotworami, zgłaszającymi się do onkologa posiada już zmiany w odległych narządach.

Przerzuty powstają na drodze rozsiewu, a dokładniej przechodzi przez jamy ciała: otrzewna, opłucna, drogą krwionośną lub układem limfatycznym, którym są naczynia i narządy zbudowane z tkanki limfatycznej. Jego główną cechą jest zabezpieczanie organizmu przed zakażeniem i przepływ płynów. Okazuje się, że ten układ jest charakterystyczną drogą dla raków, a układ krwionośny dla mięsaków, jednak nie jest to 100% regułą, a drogi te mogą się też przeplatać.

Pierwszy etap dawania przerzutów do opuszczenie komórek podstawy, czyli macierzy, do której są przyczepione. Odbywa się to poprzez rozluźnianie i stopniowe utracanie połączeń między komórkami sąsiednimi, degradację macierzy, a na koniec migrację poza jej obszar.

Komórki guza pierwotnego powodują uwalnianie ogromnej liczny komórek potomnych, mimo tego zdolność do stwarzania przerzutów posiada tylko kilka z nich, ponieważ są one niezwykle wrażliwe na różne mechanizmy obronne organizmu. Niektóre komórki nowotworowe mogą pozostać „uśpione” przez długie lata, a ujawniać się dopiero po długim czasie po usunięciu ogniska pierwotnego.